Welke vergunningen heb je nodig voor een horecaverbouwing?

Kort antwoord

Kort antwoordVoor een horecaverbouwing heb je afhankelijk van de werkzaamheden een omgevingsvergunning, een bouwmelding of geen bouwtoestemming nodig; controleer dit in het Omgevingsloket. Daarnaast kunnen een exploitatievergunning en, als je alcohol schenkt, een alcoholvergunning nodig zijn. Welke regels gelden, hangt onder meer af van het omgevingsplan, het soort verbouwing en de gemeente.

Laatst bijgewerkt: 10 oktober 2026 · Redactie Wat kost bouwen?

Kernpunten

Een horecapand als hoofdgebouw is technisch vergunningplichtig.
Voor een horecalokaliteit geldt minimaal 35 m².
Mechanische ventilatie is verplicht in een horecalokaliteit.
Voor nieuwbouw geldt minimaal 4 dm³/s ventilatie per persoon.
Voor bestaande bouw geldt minimaal 2,12 dm³/s ventilatie per persoon.

Welke regels bepalen of je een vergunning nodig hebt?

Bij een horecaverbouwing kunnen zowel ruimtelijke als technische bouwregels gelden. Ruimtelijke regels gaan bijvoorbeeld over de plek van het pand, de bouwhoogte, de oppervlakte en het soort horeca dat op die locatie is toegestaan. Die regels staan in het gemeentelijke omgevingsplan. Technische bouwregels staan in het Besluit bouwwerken leefomgeving (Bbl). Voor een horecapand zijn de regels voor een bijeenkomstfunctie van belang.

Een bouwactiviteit omvat niet alleen nieuwbouw. Ook het vernieuwen, veranderen of vergroten van een bouwwerk valt eronder. Dat betekent niet dat elke aanpassing vergunningplichtig is: voor bepaalde werkzaamheden geldt een uitzondering of is alleen een melding nodig. De uitkomst hangt af van wat je precies verandert en van de situatie van het gebouw. Controleer daarom zowel de ruimtelijke als de technische regels voordat je het ontwerp definitief maakt.

Wanneer heb je een omgevingsvergunning voor het omgevingsplan nodig?

Controleer eerst of het verbouwplan past binnen het omgevingsplan. Je kunt de actuele regels bekijken bij ‘Regels op de kaart’ in het Omgevingsloket. Past het plan niet binnen die regels, dan kan een vergunning nodig zijn voor een buitenplanse omgevingsplanactiviteit. De aanvraag en eventuele vergunningvoorschriften bepalen dan welke ruimtelijke bouwregels voor jouw plan gelden.

In het tijdelijke omgevingsplan staan bestaande ruimtelijke regels en de bruidsschat. Daarin geldt onder meer een vergunningplicht voor het (ver)bouwen van een horecagebouw, met uitzonderingen voor bepaalde vergunningvrije activiteiten. Ook het Bbl noemt werkzaamheden die onder voorwaarden geen omgevingsvergunning voor de omgevingsplanactiviteit nodig hebben, zoals bepaalde verbouwingen en normaal onderhoud. Ga dus niet alleen af op de naam van de klus: toets de precieze ingreep in het Omgevingsloket. Een verbouwing kan ruimtelijk vergunningvrij zijn, terwijl er voor een ander onderdeel toch een melding of vergunning nodig is.

Is er ook een technische bouwvergunning of bouwmelding nodig?

Naast de ruimtelijke toets is er een technische toets aan het Bbl. Voor een horecapand als hoofdgebouw is de technische bouwactiviteit vergunningplichtig. Voor sommige bouwwerken in gevolgklasse 1 geldt in plaats daarvan een bouwmelding. Welke route geldt, hangt af van het bouwwerk en de werkzaamheden.

Er zijn ook technische uitzonderingen. Bepaalde gedeeltelijke vernieuwing of verandering kan bijvoorbeeld uitgezonderd zijn als de draagconstructie en brandcompartimentering niet veranderen. Ook een lichtstraat in een dak wordt als uitzondering genoemd. Dit zijn geen algemene vrijstellingen voor iedere horecaverbouwing: de details van het ontwerp zijn bepalend. Controleer daarom de technische bouwactiviteit apart van de omgevingsplanactiviteit. Houd bij ingrepen aan constructie of brandcompartimentering rekening met een andere beoordeling dan bij een beperkte aanpassing die onder een uitzondering valt.

Moet je de exploitatievergunning aanpassen?

Een exploitatievergunning is toestemming van de gemeente om een horecazaak uit te baten. In veel gemeenten is die vergunning nodig als je een horecabedrijf start, overneemt of uitbreidt. De gemeente bepaalt de voorwaarden; die kunnen onder meer samenhangen met het omgevingsplan en de lokale regels voor openbare orde en veiligheid. Een verbouwing kan daarom ook gevolgen hebben voor je exploitatievergunning.

Voorbeelden waarbij een vergunning meestal moet worden gewijzigd of opnieuw aangevraagd, zijn een terras maken of uitbreiden, een andere rechtsvorm of nieuwe leidinggevenden. Wil je alcohol schenken, dan is daarnaast een alcoholvergunning nodig. Voor een terras is ook een terrasvergunning nodig. Een verbouwing zelf vervangt deze vergunningen niet. Neem tijdig contact op met de gemeente om na te gaan of jouw plannen gevolgen hebben voor bestaande toestemmingen. Gemeentelijke regels kunnen verschillen, dus controleer de voorwaarden voor de plek waar je zaak staat.

Welke inrichtingseisen spelen mee bij de verbouwing?

Als je alcohol schenkt, moet het horecabedrijf minimaal één horecalokaliteit hebben: een ruimte met een afsluitbare toegang waar alcohol wordt geschonken voor gebruik ter plaatse. De Alcoholwet stelt voor zo’n ruimte een minimumoppervlakte van 35 m². Een gemeente kan een grotere oppervlakte eisen. Voor een horecalokaliteit in een rijksmonument die kleiner is, kan de gemeente om een uitzondering worden gevraagd; de burgemeester beslist daarover.

Ook ventilatie kan gevolgen hebben voor je ontwerp. Mechanische ventilatie is verplicht. Voor een bijeenkomstfunctie voor alcoholgebruik geldt bij nieuwbouw minimaal 4 dm³/s per persoon en bij bestaande bouw minimaal 2,12 dm³/s per persoon. In beide gevallen geldt daarnaast 3,8 dm³/s per m² vloeroppervlakte; de strengste eis geldt. Verder moet het horecabedrijf brandveilig worden gebruikt: houd vluchtroutes vrij en zorg dat deuren op die routes direct en zonder sleutel open kunnen. Toets de inrichtingseisen voordat je de indeling vastlegt.

Gelden deze vergunningen ook in Vlaanderen?

De vergunninginformatie in deze uitleg gaat over Nederland. De procedures verwijzen naar Nederlandse gemeenten, het Nederlandse omgevingsplan en het Omgevingsloket. Gebruik deze regels daarom niet automatisch als antwoord voor een horecaverbouwing in Vlaanderen.

Werk je aan een horecapand in Vlaanderen, vraag dan bij de bevoegde gemeente na welke toestemming of melding voor jouw adres en werkzaamheden nodig is. Geef daarbij duidelijk aan wat je verandert, bijvoorbeeld de indeling, gevel, draagconstructie of het gebruik van het pand. Bespreek ook of de verbouwing gevolgen heeft voor de exploitatie van de zaak en voor het schenken van alcohol. Leg de uitkomst vast voordat je de werkzaamheden plant. Zo voorkom je dat je een Nederlandse procedure toepast op een project waarvoor Vlaamse regels en bevoegde instanties gelden.

Stappenplan

Breng de verbouwing in kaartBeschrijf precies wat je wilt veranderen, zoals de indeling, de gevel, de draagconstructie of de brandcompartimentering. Noteer ook of het pand nieuwbouw of bestaande bouw is en of je alcohol schenkt.
Controleer het omgevingsplanBekijk in het Omgevingsloket de regels op de kaart voor het adres. Controleer of het plan past bij de toegestane bouwregels en het soort horeca op die locatie.
Doe de vergunningcheckToets zowel de omgevingsplanactiviteit als de technische bouwactiviteit. De uitkomst kan een omgevingsvergunning, een bouwmelding of een uitzondering zijn, afhankelijk van de werkzaamheden.
Vraag de gemeente naar horeca- en alcoholvergunningenGa na of je exploitatievergunning moet worden gewijzigd of opnieuw aangevraagd. Regel ook de alcoholvergunning als je alcohol schenkt en controleer of plannen voor een terras een terrasvergunning vragen.
Toets de inrichting vóór je ontwerp vaststaatControleer onder meer de oppervlakte, ventilatie en brandveiligheid. Houd rekening met vluchtroutes en met de eis dat deuren op die routes zonder sleutel open kunnen.

Veelgemaakte fouten

Alleen controleren of het plan in het omgevingsplan past en de technische bouwactiviteit overslaan.
Aannemen dat iedere verbouwing vergunningvrij is omdat sommige werkzaamheden onder voorwaarden zijn uitgezonderd.
De exploitatievergunning niet opnieuw controleren wanneer je een terras maakt of uitbreidt.
De ventilatie- en oppervlakte-eisen pas toetsen nadat de indeling definitief is.

Veelgestelde vragen

Heb je voor iedere horecaverbouwing een vergunning nodig?

Nee, bepaalde verbouwingen en normaal onderhoud kunnen onder voorwaarden vergunningvrij zijn. Soms is een melding nodig; controleer de ruimtelijke en technische regels voor jouw werkzaamheden in het Omgevingsloket.

Is een omgevingsvergunning hetzelfde als een exploitatievergunning?

Nee. Een omgevingsvergunning gaat over het bouwplan of het gebruik van de locatie, terwijl een exploitatievergunning toestemming geeft om een horecazaak uit te baten. Een verbouwing kan gevolgen hebben voor beide.

Heb je een alcoholvergunning nodig als je alleen verbouwt?

De alcoholvergunning is nodig als je alcohol wilt schenken, niet vanwege de verbouwing op zichzelf. Controleer ook of de nieuwe indeling voldoet aan de inrichtingseisen voor een horecalokaliteit.

Welke oppervlakte moet een horecalokaliteit minimaal hebben?

Voor een horecalokaliteit waar alcohol wordt geschonken geldt een minimum van 35 m². Een gemeente kan een grotere oppervlakte eisen.

Waar controleer je of een bouwvergunning of melding nodig is?

Doe de vergunningcheck in het Omgevingsloket en bekijk daar ook de regels op de kaart. Controleer zowel de regels voor de omgevingsplanactiviteit als die voor de technische bouwactiviteit.

Waar vraag je vergunningen aan voor een horecaverbouwing in Vlaanderen?

Deze uitleg beschrijft Nederlandse procedures. Vraag voor een project in Vlaanderen bij de bevoegde gemeente na welke toestemming of melding voor jouw pand en werkzaamheden geldt.

Bronnen

Uitleg op basis van openbare vakbronnen (oktober 2026). Prijzen zijn indicaties. Lees onze methodiek.