Kort antwoord
Laatst bijgewerkt: · Redactie Wat kost bouwen?
Kernpunten
- Vergunningvrij bouwen kan alleen in het achtererfgebied.
- De maximale oppervlakte aan bijbehorende bouwwerken is 150 m².
- Binnen 4 m van het hoofdgebouw gelden aanvullende hoogte- en gebruiksregels.
- Het Bbl en het burenrecht blijven gelden bij vergunningvrij bouwen.
Hoe werkt vergunningvrij bouwen?
Bij vergunningvrij bouwen heb je voor een bouwactiviteit soms geen omgevingsvergunning nodig. Sinds de Omgevingswet kunnen twee toestemmingen spelen: een voor de technische bouwactiviteit en een voor de omgevingsplanactiviteit. Een plan kan voor de ene vergunningvrij zijn en voor de andere niet. Het Bbl bevat landelijke regels voor de bouwactiviteit; het omgevingsplan bepaalt doorgaans wanneer een vergunning nodig is voor de ruimtelijke kant.
Ook zonder vergunning moet je voldoen aan de bouwregels en het burenrecht. Controleer je plan daarom vooraf in de Vergunningcheck van het Omgevingsloket.
Welke bouwwerken mag je vergunningvrij bouwen?
Voorbeelden van bouwwerken die onder voorwaarden vergunningvrij kunnen zijn, zijn een aanbouw of uitbouw, bijkeuken, serre, schuur, garage, carport en plantenkas. Ook een dakkapel aan de achterkant van een woning kan soms zonder omgevingsvergunning voor de bouwactiviteit. Gewoon onderhoud is een ander voorbeeld van werk waarvoor soms geen vergunning nodig is.
Een bijbehorend bouwwerk moet op hetzelfde perceel staan als het hoofdgebouw en het gebruik moet daarbij horen. Voor een aanbouw, schuur of vergelijkbaar bouwwerk gelden onder meer voorwaarden voor de plek, de hoogte en de totale bebouwde oppervlakte. Een vergunningvrije dakkapel aan de voorkant is niet vanzelfsprekend.
Waar en hoeveel mag je bouwen?
Bijbehorende bouwwerken mogen alleen in het achtererfgebied vergunningvrij staan. Dat is in grote lijnen het gebied achter de voorkant van de woning; in een voortuin is vergunningvrij bouwen in principe niet mogelijk. Houd daarnaast meer dan 1 m afstand tot openbaar toegankelijk gebied, tenzij de gemeente daar geen redelijke welstandseisen stelt. Bij een hoekwoning kan ook bouwen aan de zijkant vergunningplichtig zijn.
De toegestane oppervlakte hangt af van het bebouwingsgebied. Tot en met 100 m² mag de helft worden bebouwd. Boven 100 tot en met 300 m² is dat 50 m² plus 20% van het deel boven 100 m². Boven 300 m² geldt 90 m² plus 10% van het deel boven 300 m², tot maximaal 150 m². Bestaande bijgebouwen tellen mee.
Welke hoogte- en gebruiksregels gelden?
Voor een vergunningvrij bijbehorend bouwwerk geldt altijd een maximumhoogte van 5 m. Binnen 4 m van het oorspronkelijke hoofdgebouw gelden aanvullende regels: de hoogte mag maximaal 30 cm boven de vloer van de eerste bouwlaag uitkomen. Bij een hoofdgebouw met één bouwlaag mag het bouwwerk niet hoger zijn dan dat gebouw. Verder dan 4 m is 3 m toegestaan.
Hoger bouwen kan onder voorwaarden met een dak van minstens twee schuine vlakken. De dakvoet mag maximaal 3 m hoog zijn, de dakhelling maximaal 55° en de nok maximaal 5 m. Ook het gebruik telt mee: binnen 4 m mag het gelijk of ondergeschikt zijn aan het hoofdgebouw; verder weg moet het ondergeschikt zijn.
Waar moet je op letten voordat je begint?
Vergunningvrij bouwen kan alsnog worden beperkt door regels voor monumenten, beschermde stads- of dorpsgezichten en archeologisch erfgoed. Ook veiligheidszones kunnen beperkingen geven. Het Bbl en het burenrecht blijven gelden, en ernstige ontsiering van het uiterlijk kan worden aangepakt. Is je plan niet vergunningvrij, dan kun je een omgevingsvergunning aanvragen.
Controleer ook of er naast een bouwvergunning andere toestemmingen nodig zijn. Bij bouwwerken in gevolgklasse 1 kan een bouwmelding nodig zijn. Vraag bij twijfel informatie bij je gemeente of doe de Vergunningcheck in het Omgevingsloket voordat je met de bouw begint.
Veelgestelde vragen
Mag je een aanbouw vergunningvrij bouwen?
Dat kan onder voorwaarden, bijvoorbeeld als de aanbouw in het achtererfgebied staat en binnen de regels voor oppervlakte, hoogte en gebruik blijft. Ook bestaande bijgebouwen tellen mee bij de berekening van de toegestane oppervlakte.
Hoeveel mag je vergunningvrij in de tuin bebouwen?
Dat hangt af van de grootte van het bebouwingsgebied. Tot en met 100 m² mag de helft worden bebouwd; bij grotere gebieden gelden andere berekeningen, met een maximum van 150 m².
Mag je aan de voorkant van je huis vergunningvrij bouwen?
In de voortuin mag je in principe niet vergunningvrij bouwen. Voor een dakkapel aan de voorkant kan een uitzondering gelden als de gemeente het gebied welstandsvrij heeft aangewezen.
Moet je je aan regels houden als je vergunningvrij bouwt?
Ja. De regels uit het Bbl en het burenrecht blijven gelden, en er kunnen ook andere omgevingsvergunningen nodig zijn. Controleer daarom je plan met de Vergunningcheck.
Bronnen
- Rijksoverheid – Brochure vergunningvrij bouwen
- Rijksoverheid – Vergunningvrij bouwen
- iplo.nl – Vergunningvrij bouwen: van Wabo naar Omgevingswet
Uitleg op basis van openbare vakbronnen (oktober 2026). Prijzen zijn indicaties. Lees onze methodiek.